5 kỹ năng mềm mà kịch ứng tác rèn luyện rõ nhất cho dân công sở gồm lắng nghe sâu, phối hợp đội nhóm theo tinh thần Yes, and, ứng biến linh hoạt trước thay đổi, giao tiếp chân thành bớt gồng và mở khoá sáng tạo trong không gian dám thử dám sai. Ở Saigon Improv House, từ lớp học đầu tiên vào tháng 12/2020, tụi mình đã đồng hành cùng nhiều anh chị văn phòng thuộc các ngành nhân sự, truyền thông, thiết kế, kỹ sư, tài chính hay y tế để rèn những thói quen mềm này qua các trò chơi tương tác trực tiếp trên sàn tập.
1. Lắng nghe sâu thay vì nghe để chờ lượt nói
Lắng nghe sâu trong kịch ứng tác là tắt đi tiếng nói đang nhẩm sẵn câu trả lời trong đầu để hiện diện trọn vẹn với lời nói, ánh mắt và chuyển động cơ thể của người đối diện. Khi giữ được sự chú tâm này nơi công sở, chúng ta nắm bắt đúng nhu cầu của đồng nghiệp hay khách hàng thay vì phản ứng vội vã hoặc ngắt lời giữa chừng.
Trong những buổi họp tiến độ hay lúc trao đổi một đối một với sếp, thói quen phổ biến của người đi làm là vừa nghe vừa lo chuẩn bị luận điểm để bảo vệ ý kiến cá nhân. Trên sàn tập ứng tác, vì không có kịch bản dựng sẵn, bạn chỉ có thể phản ứng tiếp sau khi đã thật sự tiếp nhận trọn vẹn điều bạn diễn vừa trao tới.
Tụi mình thường rèn khả năng này qua bài tập soi gương (Mirroring), nơi hai người đứng đối diện, thả lỏng tâm trí và chuyển động chậm rãi theo từng cử chỉ, cảm xúc của nhau để hoà làm một. Một trò chơi khác là Game Nghề Nghiệp: bốn người chơi chia sẻ về những công việc ngẫu hứng, và khi có tiếng vỗ tay chuyển lượt, từ cuối cùng của người trước bắt buộc trở thành từ đầu tiên của người kế tiếp. Bạn không thể chuẩn bị trước kịch bản trong đầu mà phải nghe đến tận chữ cuối cùng của đồng đội.
Khoảnh khắc nhận ra thói quen nghe nửa vời của chính mình thường mang lại nhiều bất ngờ cho người học:
Cái sự không thoải mái này, cũng là dấu hiệu cơ thể bảo rằng: lâu nay, phần lớn thời gian mình không nghe, mình chỉ… chờ đến lượt mình nói.
Ken, học viên
Dưới góc độ quản lý và vận hành tổ chức, việc rèn thói quen chậm lại để nghe nhau cũng tạo ra nền tảng tin cậy cho tập thể:
Nhìn vào thì có vẻ việc đứng lên và ứng tác chẳng liên quan gì đến công việc trong môi trường chuyên nghiệp nhưng có rất nhiều bài học từ đó: lắng nghe sâu, chú tâm vào thực tại, biết khi nào nên nói khi nào nên nghe, không cắt ngang khi người khác đang chia sẻ một ý tưởng. Để làm việc với nhau, chúng ta cần hiểu và tin tưởng nhau. Trong ứng tác, chúng ta còn học cách cùng “fail” với nhau và cùng ăn mừng khi một người làm được điều gì đó…
Một lãnh đạo doanh nghiệp sau khoá học tại Saigon Improv House
2. Phối hợp đội nhóm theo tinh thần Yes, and và nâng đỡ đồng đội
Phối hợp đội nhóm theo nguyên tắc Yes, and trong kịch ứng tác là đón nhận ý tưởng của đồng nghiệp rồi đóng góp thêm chi tiết mới để cùng giải quyết vấn đề, kết hợp với tâm thế luôn bảo vệ và giúp đồng đội toả sáng. Tinh thần này giúp các buổi họp động não giữ được mạch trao đổi cởi mở, hạn chế sự phán xét sớm làm chùn bước người đề xuất.
Ở văn phòng, những câu phản hồi quen thuộc như ý đó khó khả thi hoặc ừ nhưng mà rất dễ làm nguội đi bầu không khí đóng góp ý kiến. Như một bài viết trên Vietcetera từng phân tích, triết lý Yes, and giống như việc mỗi thành viên cầm một viên gạch: chữ Yes là trân trọng viên gạch người trước vừa đặt xuống, còn chữ And là trét thêm hồ và đặt tiếp viên gạch của mình lên để xây thành ngôi nhà chung.
Song hành với việc đặt gạch là nguyên tắc làm cho bạn diễn trông tuyệt vời hơn (make your partner look good). Trên sàn tập của Saigon Improv House, tụi mình rèn thói quen hạ bớt cái tôi cá nhân để quan sát đồng đội. Khi thấy bạn diễn đang lúng túng hay đứng một mình giữa khoảng trống, người chơi học cách chủ động bước ra đứng chung và cùng gánh vác tình huống.
Improv đã rất xuất sắc lôi mình ra khỏi dòng suy nghĩ như máng trượt công viên nước đó… Tới hôm diễn tốt nghiệp, rất ít khi mình nghĩ trước sẽ nói gì… Một trong những nguyên tắc nữa của Improv mà mình thích là ‘make your partners look good’. Tụi mình được rèn nhóm cơ này bằng nhiều bài tập. Cô Vân dạy phải bảo vệ bạn diễn của mình bằng mọi giá… Ngoài ra, còn cần làm cho bạn khỏi bí, khỏi cô đơn một mình trong spotlight: mình cứ lao ra đi, đứng chung với bạn, kể cả khi trong đầu trống rỗng.
Nguyễn Việt Hải, nghiên cứu sinh thạc sĩ Giáo dục khoa học
Khi mang tinh thần đồng đội luôn ở phía sau hỗ trợ nhau (got your back) vào môi trường công sở, các thành viên trong nhóm sẽ cảm thấy an tâm hơn khi đóng góp góc nhìn mới:
Kịch Ứng Tác là công cụ tuyệt vời trong việc training cách giao tiếp hiệu quả và teamwork. Nó giúp người học thư giãn, chân thành với người đối diện hơn và hiểu rằng chiến thắng trong giao tiếp là khi cả hai đều được lắng nghe và chia sẻ quan điểm của mình.
Saigon Improv House
3. Ứng biến linh hoạt và bớt suy nghĩ quá nhiều trước thay đổi
Ứng biến linh hoạt là khả năng bước ra khỏi dòng suy nghĩ quá mức trong đầu để chấp nhận thực tế đang diễn ra và chủ động xoay xở cùng những thay đổi bất ngờ. Kỹ năng này giúp dân công sở giữ được sự bình tĩnh khi dự án đổi hướng phút chót hoặc khi nhận đề bài đột xuất từ cấp trên và khách hàng.
Những người đi làm cẩn trọng và cầu toàn thường dễ rơi vào trạng thái căng thẳng khi kế hoạch ban đầu bị xáo trộn. Trong bài nói chuyện tại TEDxRMIT về nghệ thuật làm bạn với biến động hay cuộc trò chuyện trên Vietsuccess về việc tận hưởng sự bất định, Vân Possible từng chia sẻ rằng không có kịch bản (unscripted) khác với không có sự chuẩn bị (unprepared). Khả năng ứng biến nhạy bén đến từ việc luyện tập cho tâm trí thói quen thả lỏng sự kiểm soát và hiện diện trong không gian thực tế.
Tại lớp học, tụi mình thực hành điều này qua bài tập nói ra điều đầu tiên xuất hiện trong đầu mà không qua màng lọc tính toán, kỹ thuật liên tưởng từ A đến B rồi sang C, hay trò chơi nhảy trước khi bung dù. Trong Game Đi Trễ, một học viên đóng vai nhân viên đi muộn phải bước vào phòng và ngay lập tức ứng biến theo những gợi ý hình thể ngẫu nhiên từ các đồng nghiệp để đoán ra lý do đi trễ vô lý mà khán giả vừa đặt ra. Chính những lần bước chân vào tình huống chưa biết trước kết quả như vậy sẽ rèn luyện bó cơ hành động cho người học:
Sự tự tin là điều không thể học chỉ bằng việc nghĩ và hiểu được. Sự tự tin được rèn luyện bằng hành động. Một người dám thử, dám sai, học từ điều đó, lặp lại và sau đó tin vào khả năng của mình hơn
Saigon Improv House
4. Giao tiếp chân thành, tự tin trình bày mà bớt gồng
Giao tiếp chân thành thông qua kịch ứng tác là tháo bỏ chiếc mặt nạ phòng vệ để bày tỏ suy nghĩ thật một cách tự nhiên, đồng thời rèn luyện sự tự tin song hành cùng tính khiêm tốn. Khi người đi làm bớt gồng mình để tỏ ra hoàn hảo hay sắc sảo, các buổi thuyết trình, báo cáo hay đàm phán với đối tác sẽ tạo được sự kết nối gần gũi và đáng tin cậy hơn.
Nhiều anh chị văn phòng chia sẻ với tụi mình rằng mỗi khi đứng trước đám đông hay bước vào phòng họp lớn, họ thường tự khoác lên một lớp vỏ bọc nghiêm túc vì sợ bị đánh giá. Trên sàn tập ứng tác, thông qua các bài tập như Game Câu Nói Ngày Xưa hoặc bài tập điều chỉnh vị thế giao tiếp (Status Play), người học nhận ra rằng sự thu hút tự nhiên đến từ những phản ứng chân thật với cảm xúc ngay tại thời điểm đó.
Kịch ứng tác giúp người học có cơ hội LÀ CHÍNH MÌNH một cách tự hào và ít ngại ngùng. Khi ta thoải mái là chính mình, thông điệp ta đưa ra sẽ chân thành và hiệu quả hơn – dù là nói chuyện một – một hay trong business setting. Khi ta là chính mình, ta tạo ra sự kết nối và ấn tượng tốt hơn. Trong nhiều trường hợp, người ta “bị đốn tim” vì người-đứng-sau-sản-phẩm trước khi “bị đốn tim” bởi sản phẩm.
Vân Possible
Bên cạnh việc thoải mái thể hiện bản sắc cá nhân, quá trình đối thoại ngẫu hứng trên sân khấu còn rèn cho người đi làm sự cân bằng giữa bản lĩnh trình bày quan điểm riêng và thái độ cầu thị trước góc nhìn của người khác:
Hãy nói thật tự tin như bạn đang đúng. Nhưng hãy nghe thật cẩn thận như bạn đang sai. Mỗi giây ứng tác, bạn đều làm cả hai việc này: nói thật tự tin như mình đã biết hết mọi thứ, nhưng phải nghe thật kỹ như mình chưa biết gì. Bạn luyện tập sự tự tin và khiêm tốn cùng một lúc.
Vân Possible
5. Mở khoá sáng tạo và xả áp lực trong không gian dám sai
Kịch ứng tác đưa não bộ vào trạng thái dòng chảy (flow state), giúp vặn nhỏ âm lượng của nhà phê bình nội tâm để người đi làm dám thử nghiệm ý tưởng mới và giải toả căng thẳng sau giờ làm. Khi coi lỗi sai là chất liệu để phát triển tiếp câu chuyện, dân văn phòng sẽ thoát khỏi lối mòn tư duy và sạc lại năng lượng tinh thần.
Trong guồng quay công việc hàng ngày, nỗi sợ nói hớ trước cấp trên hay sợ đề xuất ý tưởng ngớ ngẩn dễ làm bộ não rơi vào trạng thái phòng thủ, khiến suy nghĩ dần trở nên rập khuôn. Khi tham gia các trò chơi khởi động vui nhộn và kết nối hình thể trên sàn tập, sự lo âu dần nhường chỗ cho sự sáng tạo tập thể. Đây cũng là góc nhìn về chăm sóc sức khoẻ tinh thần nơi làm việc từng được Vân Possible chia sẻ tại diễn đàn TEDxĐakao, hay được báo Tuổi Trẻ ghi nhận khi viết về cách người trẻ đi làm mở lòng hơn nhờ kịch ứng tác.
Với những người làm công việc đòi hỏi phải liên tục nảy số ý tưởng như truyền thông, thiết kế hay marketing, vài giờ thả lỏng và cho phép bản thân vụng về trên sàn tập là khoảng nghỉ cần thiết để làm mới tâm trí:
Lúc đầu, lý do mình đến với bộ môn Kịch Ứng Tác rất đơn giản, mình chỉ muốn làm giải phóng và làm mới trí tưởng tượng của mình. Sau nhiều năm làm PR, mình bắt đầu cảm thấy suy nghĩ của mình rập khuôn, phản xạ chậm lại, và tinh thần cũng cạn kiệt… Kịch Ứng Tác dạy mình một nguyên tắc cốt lõi: ‘YES, AND…’ – luôn lắng nghe, đồng ý và cùng nhau xây dựng tiếp điều mà bạn diễn đưa ra.
Tường Uyển, chuyên viên PR
Kịch ứng tác ứng dụng trong doanh nghiệp và lớp học sau giờ làm
Kịch ứng tác ứng dụng (Applied Improv) hiện được nhiều tập đoàn và tổ chức lựa chọn để đào tạo giao tiếp, tinh thần hợp tác và khả năng thích ứng cho đội ngũ nhân sự lẫn quản lý. Bên cạnh đó, những cá nhân đang đi làm cũng có thể tự rèn luyện các kỹ năng mềm này thông qua những lớp học trải nghiệm vào buổi tối hoặc cuối tuần.
Trong mảng chương trình workshop kịch ứng tác cho doanh nghiệp, Saigon Improv House đã có dịp thiết kế và trực tiếp điều phối các buổi tập huấn cho nhiều đơn vị trong và ngoài nước. Tụi mình từng đồng hành cùng chương trình dành cho 50 lãnh đạo cấp cao tại Prudential, đào tạo kỹ năng giao tiếp và lãnh đạo tại FWD, GSK, Heineken, Decathlon, hay tập huấn về niềm tin và lắng nghe chủ động tại Suntory PepsiCo. Ở khối y dược, công nghệ và tài chính, các buổi workshop ứng tác cho phát triển tổ chức và chăm sóc sức khoẻ tinh thần cũng được triển khai tại Takeda, MSD, ngân hàng HSBC, Canva Việt Nam, đội ngũ kỹ sư thiết kế game tại Sparx* – a Virtuos Studio, cùng hội nghị quy tụ 80 đại biểu quốc tế của Hinrich Foundation.
Điểm chung ở các buổi đào tạo này là người tham dự được bước vào không gian tâm lý an toàn, dễ hòa nhập ngay cả khi chưa từng tiếp xúc với sân khấu:
Khi được thông báo về buổi họp công ty này, mình đã rất lo là sẽ phải diễn xuất hoặc hài hước. Nhưng chương trình được thiết kế cho mình cảm giác an toàn, dễ theo, rất vui nhộn… Mình thấy được sức mạnh của sự sáng tạo và chú tâm khi làm việc cùng nhau.
Nhân sự Canva Việt Nam
Dưới góc nhìn của bộ phận phát triển con người trong tổ chức, các hoạt động ứng tác được thiết kế bám sát nhu cầu thực tế tại nơi làm việc:
Through the activities and Saigon Improv House’s facilitation, I found many interesting communication concepts that I should be able to apply in the future. The session is well aligned with our brief and very well delivered.
Ms. Mai Thư, Giám đốc Nhân sự (CHRO), FWD
Qua chia sẻ của chị Mai Thư, Giám đốc Nhân sự tại FWD, các hoạt động và sự dẫn dắt của Saigon Improv House đã mang lại nhiều khái niệm giao tiếp thú vị có thể áp dụng trực tiếp vào công việc tương lai, đồng thời bám sát đề bài mà doanh nghiệp đặt ra.
Nếu bạn là người đi làm muốn tự mình trải nghiệm không gian thực hành này sau giờ tan tầm, bạn có thể bắt đầu từ lớp kịch ứng tác Level 1 dành cho người mới. Bạn không cần có sẵn năng khiếu biểu diễn hay khiếu hài hước; ngay cả những bạn văn phòng trầm tính, ít nói vẫn có thể tìm hiểu xem người hướng nội học kịch ứng tác như thế nào để từng bước lắng nghe mình và kết nối tự nhiên hơn với đồng nghiệp xung quanh.
