Người hướng nội hoàn toàn có thể học kịch ứng tác được, bởi bộ môn này bắt đầu từ sự lắng nghe và hiện diện chân thật bên nhau thay vì đòi hỏi sự hoạt ngôn hay tài pha trò. Ở không gian kịch ứng tác Saigon Improv House, tụi mình không học thuộc lời thoại hay diễn theo kịch bản dựng sẵn, cũng chẳng ép ai phải gồng mình thành một phiên bản ồn ào khác.
Người hướng nội có học kịch ứng tác được không?
Câu trả lời ngắn gọn của tụi mình luôn là được, và thực tế có rất nhiều bạn tự nhận mình hướng nội, nhút nhát hoặc ít nói đã tìm thấy niềm vui ở lớp. Khi nhắc đến hai chữ sân khấu, nhiều người dễ hình dung ra những cá tính hướng ngoại sôi nổi, bước vào phòng là làm chủ cuộc vui. Thế nhưng nếu ghé thăm một buổi học Level 1 tại Saigon Improv House, bạn sẽ bắt gặp một bức tranh rất khác.
Phần lớn các bạn tìm đến lớp đều làm những công việc độc lập, quen tiếp xúc với máy tính, con số hoặc tài liệu nhiều hơn là đám đông. Trong lớp của tụi mình có các bạn lập trình viên, kỹ sư xây dựng, kỹ sư nhà máy điện, kế toán viên, chuyên viên nghiên cứu, phân tích tài chính, thiết kế đồ hoạ, luật sư và cả nhà sinh học. Nhiều bạn chia sẻ rằng suốt tám tiếng ở văn phòng hầu như chỉ trao đổi qua màn hình, nên khi tan làm chỉ mong có một nơi ấm áp để kết nối trực tiếp với con người.
Với người hướng nội, thế mạnh tự nhiên thường là khả năng quan sát tinh tế, thấu cảm và biết lắng nghe trước khi lên tiếng. Trong kịch ứng tác, sự điềm tĩnh và chiều sâu đó chính là chất liệu quý giá để xây dựng nên những cảnh diễn chạm đến cảm xúc người xem.
Có một điều mà ít người biết đó là: có những người rất chậm, khi học ứng tác, trở nên nhanh nhạy hơn. Và có những bạn, thường ngày rất nhanh, khi học ứng tác mới nhận ra ‘power’ của sự chậm rãi… Tụi mình học những thứ căn bản lắm: học cách lắng nghe người đối diện, lắng nghe chính mình, học cách hiện diện và tin tưởng mình và mọi người, học cách tử tế hơn với chính mình và người xung quanh, không phán xét mà đón nhận. Học kịch ứng tác, bạn sẽ thấy việc nhanh hay chậm, hài hước hay nghiêm túc không còn là điều quan trọng nhất. Bạn sẽ không cạnh tranh với ai trong lớp. Bạn chỉ học để thấy được những điều tuyệt vời bên trong mình.
Saigon Improv House
Không hoạt ngôn, không có khiếu hài hước thì sao?
Bạn không cần khiếu hài hước bẩm sinh, sự lanh miệng hay máu nghệ thuật để bắt đầu với kịch ứng tác. Rào cản lớn làm nhiều người chùn bước trước khi đăng ký là suy nghĩ bộ môn này chỉ dành cho người giỏi thả miếng hoặc biết pha trò.
Khi xem một đêm diễn, thấy các diễn viên tung hứng mượt mà và khán giả cười nghiêng ngả, người mới rất dễ tự so sánh rồi lo mình nhạt nhẽo. Nhưng ở Saigon Improv House, tụi mình không dạy cách tạo ra câu chuyện cười hay ép học viên nói những câu thật thông minh. Nghịch lý thú vị của ứng tác nằm ở chỗ càng cố gồng để gây cười thì tâm trí càng căng cứng, còn khi bạn thả lỏng và phản ứng chân thật ngay tại khoảnh khắc đó thì tiếng cười tự nhiên lại bật ra.
Học rồi, tôi mới hiểu kịch ứng tác không bắt đầu bằng sự hài hước. Nó bắt đầu bằng sự hiện diện, lắng nghe và phản ứng trung thực ngay tại thời điểm đó. Những cảnh hay nhất không phải được dẫn dắt bởi những câu chuyện cười, chúng được xây dựng dựa trên những phản ứng chân thành, sự tin tưởng và tự nhiên. Thực tế, đi học rồi tôi mới biết một nghịch lý: cố gắng tỏ ra hài hước thường là điều cản trở một người… hài hước. Bạn nào thả lỏng và thoải mái lại là người làm cả lớp cười ồ vì bất ngờ.
Chia sẻ của học viên tại Saigon Improv House
Từ những năm 1930, nhà giáo dục Viola Spolin đã phát triển các trò chơi sân khấu (theater games) dành cho trẻ em và những người nhập cư đến Mỹ đang gặp khó khăn trong việc hoà nhập cuộc sống. Bà nhận ra rằng khi môi trường đủ cởi mở và cho phép, bất kỳ ai cũng có thể chơi, ứng tác và trở nên tự tin hơn bất kể có sẵn năng khiếu hay chưa. Tinh thần đó vẫn là kim chỉ nam trong từng buổi học mà tụi mình gìn giữ.
Lớp học này sẽ không đào tạo ra những diễn viên, những người hài hước nhất, nhanh trí nhất, hoặc những người không bao giờ sai. Lớp học này chỉ là nơi để các bạn ‘là mình’ nhất, biết lắng nghe người đối diện và cảm thấy ‘sai lầm’ là một phần tuyệt đẹp của cuộc sống
Saigon Improv House
Những nỗi sợ rất thật trước khi bước qua cửa lớp
Cảm giác hồi hộp, sợ bị đơ hoặc sợ nói hớ trước người lạ là phản ứng tâm lý hết sức bình thường mà hầu hết học viên mới đều trải qua. Trước khi đến lớp, nhiều bạn tâm sự với tụi mình rằng bản thân hay suy nghĩ quá nhiều (overthinking), lúc nào cũng cân nhắc thật lâu để nói cho đúng, làm cho ổn, đến mức cuộc trò chuyện kết thúc được 3 tiếng rồi mới nghĩ ra câu trả lời thật hay.
Có bạn thú nhận mình sợ quê trước đám đông, sợ bước ra sàn tập mà đầu óc trống rỗng, tim đập thình thịch, chân run và mặt cắt không còn giọt máu. Có bạn vì run quá nên buổi đầu tiên cố tình ngủ trễ để dậy muộn và bỏ lớp, nhưng đến buổi thứ ba đã vượt cơn mưa lớn đến phòng tập rồi nhắn cho tụi mình rằng buổi học hôm ấy thực sự là món quà bạn đang cần. Cũng có bạn tìm đến lớp sau khi đọc cuốn sách Xin lỗi tôi tới trễ, tôi không muốn tới của tác giả Jessica Pan, một người tự nhận vừa nhút nhát vừa hướng nội đã thử học kịch ứng tác để bước qua nỗi sợ giao tiếp. Thậm chí có những người chơi ứng tác hàng tuần từng sống chung với hội chứng lo âu xã hội.
Mình còn nhớ mình là đứa hay bị ‘đơ’ nhất trong lớp, không ứng tác được nhanh như các bạn… Nhiều khi mình thấy rất hồi hộp, có lẽ vì mình sợ. Mình sợ rằng mình sẽ thật ngớ ngẩn và ‘quá lố’ với những màn ứng tác của mình. Mình sợ việc mình không biết cái gì sẽ đến với mình, rồi phải đón nhận, phản hồi với nó trong tích tắc.
Ngân Bùi, học viên
Nhìn dưới góc độ tâm lý, người sáng lập Vân Possible thường chia sẻ lại ý của tác giả Elizabeth Gilbert trong Eat Pray Love rằng trạng thái đối lập của lo âu thực chất là sự sáng tạo. Nỗi sợ hãi và khả năng sáng tạo vận hành giống như hai đầu của một chiếc bập bênh trong não bộ. Khi sự cảnh giác cao độ tăng lên, dòng chảy ý tưởng bị chặn lại; ngược lại, khi ta chủ động bước vào trò chơi sáng tạo và tập trung nâng đỡ đồng đội, nỗi lo âu sẽ tự động hạ xuống.
Chỉ một cái nhấc chân, bước vào, và nói ra ý tưởng của mình, mọi thứ dường như thay đổi. Trong khoảnh khắc ngắn đó, sự LO ÂU nhường ghế tài xế cho bé SÁNG TẠO. Lo Âu qua ghế khách ngồi nghỉ xả hơi. Và nếu cứ thực tập nhiều lần, bé Sáng Tạo quen việc hơn, tự tin hơn. Bé Lo Âu ít ‘cầm lái’ hơn hẳn.
Vân Possible
Điều gì trong lớp học giúp người hướng nội thấy an toàn?
Sự an toàn tâm lý trong lớp được tạo nên từ quy mô nhóm nhỏ ấm cúng, những nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau và hệ thống bài tập khởi động nhẹ nhàng theo từng bước. Bạn không cần sửa mình, chỉ cần một không gian an toàn để hiểu mình hơn.
Tại Saigon Improv House, mỗi lớp học luôn giới hạn sĩ số nhỏ xinh, khoảng 10 đến 15 người, để ai cũng có không gian thở và không bị ngợp. Suốt 2 tiếng học, cả lớp cùng thực hành nguyên tắc cất điện thoại. Việc tạm ngắt kết nối với màn hình giúp mọi người toàn tâm toàn ý hiện diện, nhìn vào mắt nhau và lắng nghe trọn vẹn. Nhiều học viên chia sẻ đây là lần đầu tiên sau nhiều năm các bạn không nhìn điện thoại suốt hai giờ đồng hồ mà lòng vẫn thấy dễ chịu.
Nền tảng giữ cho không gian ấy luôn dịu dàng nằm ở nguyên tắc Yes, and trong kịch ứng tác (Đón nhận và Phát triển). Khi bạn đưa ra một ý tưởng dù nhỏ bé hay ngô nghê đến đâu, bạn diễn sẽ luôn đón nhận bằng sự đồng thuận rồi cùng bạn bồi đắp tiếp, kèm theo tinh thần bảo vệ đồng đội để người đối diện được toả sáng. Trong bài viết về kịch ứng tác trên báo Vietcetera, lớp học ứng tác được nhắc đến như một khoảng thở giải phóng giữa thế giới sợ lỗi sai, nơi những cú trượt hay khoảnh khắc lúng túng đều được chào đón bằng tràng vỗ tay và tiếng cười nâng đỡ.
Người mới cũng sẽ không bị đẩy ngay lên sân khấu lớn. Tụi mình làm quen từ các bài tập vận động cơ thể nhẹ nhàng và tương tác theo cặp đôi hoặc nhóm nhỏ:
- Bài tập lặp lại lời người đối diện: Giúp người chơi rèn thói quen nghe sâu từng chữ của bạn mình thay vì bận rộn soạn trước câu trả lời trong đầu.
- Bài tập nói điều đầu tiên xuất hiện trong tâm trí: Tập vặn nhỏ âm lượng của nhà phê bình nội tâm (internal critic), cho phép bản thân phản hồi tự nhiên mà bớt đắn đo đúng sai.
- Các trò chơi tương tác có cấu trúc: Những hoạt động vui nhộn như game viết thư ngẫu hứng, game câu nói ngày xưa hay giải phóng hình thể theo nhạc giúp cơ thể xả bớt sự gồng cứng và kết nối với bạn học một cách tự nhiên.
Đến với lớp level 1 mà chưa biết gì nhiều về improv, bản thân em khá e ngại và không tin tưởng việc theo học lắm. Thế nhưng, buổi học đầu tiên đã xoa dịu rất rất nhiều những bất an trong lòng em… Sự ủng hộ nhiệt tình của cô giáo và dần dần là từ bạn học cũng là chất xúc tác giúp phá bỏ rào cản ngại ngùng của bản thân
C, học viên lớp Level 1
Chuyện của những “bông hoa mắc cỡ” và đêm diễn tốt nghiệp
Qua từng buổi học, những học viên trầm tính dần mở lòng và bước lên sân khấu tốt nghiệp bằng chính vẻ đẹp tự nhiên, điềm đạm của riêng mình. Đọc lại những câu chuyện học viên tại Saigon Improv House, tụi mình luôn xúc động khi thấy mỗi người tìm được sự thoải mái theo nhịp điệu riêng.
Có bạn đi học vì muốn tháo gỡ áp lực phải ăn nói khéo léo trong các cuộc giao tiếp thường ngày, như chia sẻ của bạn Xù Bơ Bơ sau 7 buổi nhập môn:
Bạn bè nghe tui đi học kịch ứng tác (KUT), đều gật gù bảo tui chọn đúng sở trường. Nhưng thực tế là tui đang đi khắc phục điểm yếu, vì muốn bớt gồng và căng thẳng khi giao tiếp… Lớp học không khiến bạn trở nên ăn nói mặn mà hay thể hiện ấn tượng hơn. Lớp học này cho bạn không gian an toàn để học cách chấp nhận bản thân
Xù Bơ Bơ, học viên Level 1
Một câu chuyện khác từng được ghi nhận trên báo Tuổi Trẻ là trường hợp của bạn Thịnh Trần Vĩnh Sinh (28 tuổi), làm công việc thiết kế nên thường ngày rất ít có dịp giao tiếp hay bày tỏ ý kiến. Khi đến lớp, Sinh được nói ra suy nghĩ thật trong bầu không khí tôn trọng, nhờ vậy mà sau vài tháng bạn thấy mình linh hoạt, phản xạ tự nhiên và biết lắng nghe mọi người trong cuộc sống hằng ngày hơn. Hay như câu chuyện của bạn K, một học viên được chồng đăng ký cho đi học và bước vào buổi đầu tiên với đầy sự rụt rè:
Tụi mình còn nhớ ngày đầu bạn đến lớp trong sự rụt rè và bỡ ngỡ. Vậy mà qua từng buổi, tụi mình được thấy K ‘nở’ dần như một bông hoa qua các cảnh diễn. Không có kịch bản nên bạn dùng chính sự chậm rãi và tinh nghịch ngầm của mình để viết nên những cảnh diễn đáng yêu và đáng nhớ. Buổi bạn diễn cuối khoá, chồng bạn ngồi ở hàng khán giả nhìn bạn trìu mến và tự hào.
Saigon Improv House
Cột mốc đáng nhớ đối với các học viên mới chính là đêm diễn tốt nghiệp cuối khoá (Class Show). Trước giờ lên sân khấu, cả lớp thường vẫn hồi hộp lắm, nhưng như lời Vân Possible hay nhắn nhủ mọi người ở cánh gà: run cùng nhau thì vẫn đỡ hơn là run một mình. Khi bước ra ánh đèn, biết rõ luôn có đồng đội đứng cạnh sẵn sàng đỡ lời và đón nhận mọi ý tưởng, nỗi sợ dần nhường chỗ cho sự tập trung hiện diện. Khoảnh khắc hoàn thành đêm diễn và cúi chào khán giả luôn là lúc cả lớp vỡ oà vì nhận ra mình vừa bước qua một thử thách từng ngỡ là bất khả thi.
Bắt đầu từ đâu nếu bạn muốn thử một lần?
Nếu bạn muốn trải nghiệm kịch ứng tác trong một môi trường vừa sức, điểm khởi đầu phù hợp là lớp kịch ứng tác Level 1 cho người mới tại Saigon Improv House. Khoá học nhập môn này được thiết kế dành cho người từ 16 tuổi trở lên và hoàn toàn không yêu cầu bất kỳ kinh nghiệm diễn xuất hay sự chuẩn bị trước nào.
Trong lớp học thực tế của tụi mình có đủ mọi lứa tuổi, từ các bạn học sinh 16 tuổi đến các anh chị U60 cùng chơi và lắng nghe nhau. Khoá Level 1 tiêu chuẩn thường kéo dài từ 6 đến 8 buổi, mỗi buổi 2 tiếng. Ngoài ra, với những bạn bận rộn hoặc ở tỉnh xa về Sài Gòn, tụi mình cũng có khoá Level 1 Intensive gói gọn trọn vẹn thời lượng học trong vòng 1 tuần. Nếu bạn vẫn còn chút ngập ngừng chưa sẵn sàng bước vào lớp ngay, bạn hoàn toàn có thể ghé xem các đêm diễn kịch ứng tác hoặc tham gia một buổi học thử ngắn (Taster) để cảm nhận bầu không khí của Nhà trước khi quyết định.
Tôi tin mỗi người đều có một tâm hồn thiện và đẹp. Nếu mình cho người ta môi trường an toàn để được là chính mình, sẽ không ai tấn công nhau cả
Vân Possible, chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ
